آرتروز لگن ؛ روش های بهبود و درمان به کمک فیزیوتراپی

آرتروز لگن نوعی بیماری تخریبی و پیشرونده مفصلی است که به دلیل از بین رفتن تدریجی غضروف مفصلی رخ می دهد. افزایش سن با فرسودگی تدریجی غضروف مفصل لگن همراه است که این وضعیت سبب ضعف مفصل و افزایش میزان آسیب پذیری آن و ابتلا به انواع آسیب ها می شود. آسیب دیدگی و از بین رفتن غضروف منجر به آسیب دیدگی استخوان ها در محل مفاصل خواهد شد.

در ادامه این مطلب از کلینیک فیزیوتراپی سلامت شرق درباره آرتروز لگن و  فیزیوتراپی آرتروز لگن بیشتر صجبت می‌کتیم.

رایج ترین انواع آرتروز

هر مفصل مهم در بدن که کاربرد زیادی داشته باشد مستعد تحلیل رفتن و  ساییدگی غضروف است. از شایع ترین انواع آرتروز که می تواند بیمار را مجبور به مراجغه به پزشک متخصص و فیزیوتراپ کند عبارتند از:

• آرتروز زانو

آرتروز زانو بیماری تخریبی مفاصل بدن است که مفاصل زانو، لگن و ستون فقرات را بیش از سایر مفاصل بدن درگیر می‌کند.

• آرتروز شانه

آرتروز شانه به دلیل  استفاده بیش از حد از شانه و یا آسیب دیدگی اجزای شانه در گذشته رخ می دهد.

• آرتروز کمر

تخریب غضروف مفصلی در ناحیه انتهایی ستون فقرات از مهمترین دلایل ابتلا به آرتروز کمر است و سبب بروز درد، التهاب و محدود شدن دامنه حرکات ستون فقرات می شود.

• آرتروز گردن

آرتروز گردن یکی از بیماری های جدی ستون فقرات در ناحیه مهمره های گردن است که سبب بروز گردن درد و محدود شدن دامنه حرکات گردن می شود.

• آرتروز مچ دست

آرتروز مچ دست نوعی بیماری تخریبی است که در اثر از بین رفتن غضروف مفصل مچ دست رخ داده و سبب بروز درد و محدود شدن حرکات می‌شود.

• آرتروز مچ پا  

آرتروز مچ پا نوعی بیماری تخریبی و پیشرونده است که به دلیل تخریب غضروف مفصل مچ پا رخ داده و سبب درد‌، التهاب و کاهش دامنه حرکتی مچ پا می‌شود.

علائم آرتروز لگن

درد، التهاب، خشکی، کاهش دامنه حرکتی و اختلال در عملکرد طبیعی مفصل لگن از مهم ترین علائم آرتروز لگن هستند که برای بیماران ایجاد می شوند. از مهمترین علاُم آرتروز لگن عبارتند از:

• لگن درد
• تشدید درد با راه رفتن و انجام فعالیت
• سفتی و خشکی مفصل لگن
• انتشار درد به پاها
• اختلال در عملکرد مفصل لگن
• ناتوانی در حفظ تعادل و راه رفتن 
• کاهش دامنه حرکتی لگن
• ناتوانی در نشستن و ایستادن بطور طبیعی
• تغییر شکل مفصل لگن
• شنیده شدن صدا از مفصل هنگام نشست و برخاست

این مطلب را هم مطالعه کنید: فیزیوتراپی شکستگی لگن

دلایل و عوامل خطر

• فعالیت های تکراری که فشار زیادی به مفصل لگن وارد می کند مهم ترین عامل در بروز آرتروز لگن هستند.
• وارد شدن ضربه به لگن و آسیب دیدگی لگن در گذشته
• چاقی و اضافه وزن نیز فشار زیادی به مفصل وارد می کند.
• افزایش سن نیز ریسک ابتلا به بیماری های مفصلی همچون آرتروز را افزایش می دهد.
• سابقه خانوادگی ابتلا به آرتروز

فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی برای این مبتلایان به این بیماری مفصلی همراه با درد است و ممکن است با وارد شدن یک ضربه خفیف دچار شکستگی لگن شوند.

تشخیص و درمان آرتروز لگن

پزشک معالج برای تشخیص آرتروز و شدت آن علاوه بر معاینه فیزیکی از روش های تشخیصی مانند اسکن استخوان، ام آر آی و سی تی اسکن استفاده می کند.

افزایش میزان استراحت و کاهش سطح فعالیت بخصوص فعالیت هایی که منجر به وارد آمدن فشار به مفصل لگن و اندام های تحتانی می شوند تا زمان تسکین علائم ضروری است.

فعالیت هایی مانند پیاده روی و استفاده از پله باید محدود شوند.

استفاده از کمپرس گرم دامنه حرکتی را بهبود بخشیده و کمپرس سرد نیز به کاهش التهاب مفصل کمک می کند.

برای کاهش فشار وارده به مفصل استفاده از وسایلی همچون عصا و واکر توصیه می شود.

استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی همچون ایبوپروفن و دیکلوفناک و در موارد شدید داروهای کورتونی تزریقی با تجویز پزشک می تواند به تحفیف علائم بیمار کمک کند.

فیزیوتراپی و تمرینات ورزشی فیزیوتراپی موثرترین راهکار درمانی آرتروز لگن است که به کاهش درد و التهاب و بهبود وضعیت حرکتی بیمار مبتلا کمک زیادی می کند.

تمریناتی که توسط متخصص فیزیوتراپی در منزل تجویز می شود به افزایش دامنه حرکتی مفصل و بازیابی توان از دست رفته آن کمک می کند.

در صورتی که روش های غیر جراحی نتوانند کمکی به بهبود شرایط وی کمکی بکنند جراحی ضروری خواهد بود.

جراحی تعویض مفصل لگن یکی از جراحی های رایج در درمان آرتروز لگن است.

فیزیوتراپی پس از جراحی لگن نیز برای کاهش دوره نقاهت و بازگشت سریع تر عملکرد طبیعی لگن ضروری است.

این مطلب را هم مطالعه کنید: فیزیوتراپی پس از تعویض مفصل لگن

فیزیوتراپی آرتروز لگن

مدالیته‌ها و شیوه‌های فیزیوتراپی برای آرتروز لگن عبارتند از:

• الکتروتراپی (Electrotherapy)

TENS (تحریک الکتریکی از طریق پوست): برای کاهش درد با اثر روی اعصاب حسی.
IFC (جریان‌های مداخله‌ای): تسکین دردهای عمقی‌تر و کاهش التهاب.
الکتروتراپی تحریک عضله (NMES): کمک به تقویت عضلات اطراف لگن.

• گرما و سرما درمانی (Thermotherapy & Cryotherapy)

گرما (Hot pack, Infrared): افزایش جریان خون، کاهش خشکی و درد.
سرما (Cold pack, Cryotherapy): بیشتر برای دوره‌های التهاب یا flare-up جهت کاهش تورم و درد.

• اولتراسوند تراپی (Ultrasound Therapy)

کمک به افزایش جریان خون عمقی، کاهش اسپاسم و درد.
در موارد التهاب مزمن یا بافت‌های نرم اطراف لگن استفاده میشه.

• لیزر تراپی (LLLT – Low Level Laser Therapy)

اثرات ضد درد و ضد التهاب.
تحریک ترمیم بافت‌ها.

• تمرین درمانی (Exercise Therapy)

تمرینات کششی: برای حفظ یا افزایش دامنه حرکتی لگن.
تمرینات تقویتی: به‌ویژه تقویت عضلات گلوتئال، همسترینگ و کوادریسپس برای کاهش فشار روی مفصل.
تمرینات تعادلی و فانکشنال: برای بهبود ثبات لگن و پیشگیری از افتادن.

• آب‌درمانی (Hydrotherapy)

انجام حرکات در آب باعث کاهش فشار وزن بدن روی مفصل میشه.
بهبود دامنه حرکتی و کاهش درد هنگام تمرین.
آموزش و اصلاح سبک زندگی
آموزش استفاده از عصا یا واکر در صورت نیاز.
توصیه به کاهش وزن برای کاهش فشار روی مفصل.
اصلاح الگوهای حرکتی و نحوه نشستن/بلند شدن.

• تکنیک‌های دستی (Manual Therapy)

موبیلیزیشن مفصل لگن برای کاهش خشکی.
ماساژ بافت نرم برای کاهش اسپاسم عضلانی.

👉 در مجموع، ترکیب مدالیته‌های ضد درد (مثل TENS و گرما) با تمرین درمانی و اصلاح سبک زندگی، مؤثرترین راه مدیریت آرتروز لگن محسوب می‌شود.